Sanırım söz almam gereken önemli bir konu var. Öyle önemli ki sadece ben değil tüm kahve profesyonellerinin en değerli bulduğu sertifika ile ilgili.
Q Grader ile ilgili bu kısa rehberi sıradaki adaylar için bütün tecrübemi içerecek şekilde tasarladım. Umarım hazır olmalarına yardımcı olur veya süreci hızlandırır.
Cupping (bundan sonra "tadım" olarak adlandıracağım) aslında çeşitli konularda olabilir. Şarap, viski hatta zeytinyağı da belli değişkenlere tabi olarak değerlendirilir ve puanlanır.
Kahve de bundan muaf değil. Elbette 2000'li yıllarda dünyada başlayan ve 2010'larda Türkiye'nin tanıştığı 3. dalga ile bunun daha görünür hale geldiğini ve pazarın inanılmaz bir yükseliş kaydettiğini belirtmeme gerek yoktur.
Bu her geçen gün daha fazla "bilirkişi" ihtiyacı demek. Bunun da kahvedeki karşılığı: Q Grader.
Basitçe; kahvenin kalitesini yani amacımıza olan uygunluğunu ölçme yeteneğine sahip kişiler demek Q Grader.
Bunun için sadece tadım da değil, kavrulmamış hammaddesine de (yeşil çekirdek) bakarak değerlendirme yeteneğine sahip olduğunu kanıtlamış kişi anlamına da geliyor.
Tadım yaparken konuşmayız, sessizce çeşitli sıcaklıklarda kahvenin ana özelliklerini not ederiz ve bunu doğru yapmak da önceden kalibre edilmiş bir damak gerektirir.
2015'ten beri SCA AST'yim, Q Grader ile ilk gerçek tanışmam 2019'da eski format eğitimim ile oldu ve 2025'te yenilenmiş formatında eğitim verme yetkisi olan Q Instructor sertifikamı aldım. Nihayet, Mart 2026'da ise CoffeeNutzHQ İzmir'de Türkçe verilen ilk Q Grader eğitimini verme şansına da sahip oldum. Bu da harika bir tecrübeydi (aslında tüm Q Grader tecrübeleri öyle) ve şimdi bu rehberi tüm bu deneyimler ile size aktarıyorum.
Bu rehberde birçok konuya açıklık getirecek ve aklınıza takılmış olan birçok soruyu cevaplayacağım. Elbette bu rehberin dışında kalan sorular için CoffeeNutz'a her zaman ulaşabilirsiniz.
Türkiye'de Q Grader sertifikası nasıl alınır?
Q Grader sertifikası, SCA tarafından atanmış Q Instructor'ların verdiği 6 günlük bir sınıfta alınır. Eğitim esnasında verilen 8 pratik ve 1 yazılı sınavdan başarıyla geçmek gerekir. Türkiye'de Mart 2026'dan itibaren İzmir CoffeeNutzHQ'da Türkçe sınıflarla verilmektedir. Sertifika 3 yıl geçerlidir ve sonrasında yenilenmesi için kalibrasyon şartları ise henüz duyurulmadı.
Şimdi detayına girelim...
Q Grader nedir? Kahve eksperliğinin standardı
Q Grader, kahve kalitesini uluslararası standartlarda değerlendirme yetkisine sahip kişiyi belirleyen bir sertifikadır. Bir kahvenin tat profilini, fiziksel özelliklerini ve aroma bileşenlerini kalibre edilmiş biçimde okuyabilen ve bu okumayı diğer Q Grader'ların okumalarıyla istatistiksel olarak uyumlu yapabilen kişilere verilir. Sektördeki konumu, "kalibre edilmiş ve bağımsız bilirkişi" olarak tanımlanır.
Q Grader sistemi 2004 yılında Coffee Quality Institute (CQI) tarafından kuruldu. CQI'nın kuruluş amacı, üretici ile alıcı arasında ortak bir kalite dili oluşturmaktı; sertifika programı bu dili uygulayacak kişileri yetiştirmek için tasarlandı. 2025 yılında CQI, Q Grader programını Specialty Coffee Association (SCA) kuruluşuna devretti. Resmi devir 1 Ekim 2025 itibarıyla tamamlandı. Bugün sertifikasyon SCA çatısı altında, aynı global protokol ile dünyanın çeşitli yerlerinde verilmeye devam ediyor.
Q Grader sertifikası "iyi cupper" ile karıştırılmamalıdır. Cupping, pratikle geliştirilen bir beceridir; herkes deneyim biriktirerek iyi bir cupper olabilir. Q Grader ise kalibrasyonu ve bağımsız karar verme yetkisini sertifikalar. Bir Q Grader bir kahveyi puanladığında, verdiği skorun başka bir Q Grader'ın aynı kahveye verdiği skor ile yakın çıkması beklenir. Bu istatistiksel uyumluluk şartı, Q Grader'ı sektördeki tüm sensory eğitimlerinden ayıran asıl çizgidir.
Q Grader, SCA Coffee Skills programından nasıl ayrılır?
SCA Coffee Skills programındaki modüller (Barista, Roasting, Brewing, Sensory Skills, Green Coffee) bilgi ve uygulama düzeylerini (Foundation, Intermediate, Professional) belgeler. Örneğin bir SCA Sensory Professional, duyusal analiz dünyasında derin bilgiye ve pratik beceriye sahip kişidir; ama puanladığı kahveler için bağımsız ve kalibre edilmiş resmi bir karar yetkisi taşımaz.
Q Grader, bu çizginin diğer tarafındadır. Bir Q Grader'ın görevi yeni şeyler öğrenmek değil, mevcut kalibrasyonunu uygulayarak skor üretmektir. Bu yüzden Q Grader, SCA programlarının "üst seviyesi" değildir; başka bir amaca hizmet eden, paralel bir sertifikasyon hattıdır.
Pratikte iki sertifika çoğu zaman birlikte taşınır ve çoğu Q Grader aynı zamanda SCA Sensory sertifikası sahibidir. İkisinin de birbirini tamamlayan özelliklere sahip olması ile birlikte birbirlerinin mutlak ön koşulu olmadıklarını da belirtmek gerekir.
Kim Q Grader olur? Kim olmaz?
Q Grader sertifikası, kahveyi profesyonel düzeyde değerlendirme kararı veren kişilerin kalibrasyonunu belgeler. Bu nedenle program özünde sektör içinde aktif çalışan ve karar verme yetkisi olan kişiler için tasarlanmıştır. Tipik aday profili: kavurucular, yeşil kahve satınalma uzmanları, kalite kontrol sorumluları, F&B departman yöneticileri, gastronomi danışmanları, eğitmenler ve karar alma yetkisinin en üstündeki firma sahipleridir.
Bu programa katılım için herhangi bir şart aranmamakta ise de sınav başarısı ve sertifikanın kullanımı için iki ön şart vardır. Birincisi, kalibre edilebilir bir damak. Bu damak yıllar içinde düzenli cupping pratiği ile şekillenir; sınıfa girmeden önce en az 2-4 ay düzenli sensory egzersizi yapmış olmak gerçekçi bir yaklaşım olacaktır. İkincisi, kalibrasyonu kullanma ihtiyacı. Q Grader sertifikasını gerçekten taşıyan kişi, çalıştığı ortamda kahveye dair karar veren kişidir; alım-satım, üretim, kalite kontrol, sınıflandırma. Sertifika sadece kişisel ilgi için alındığında, hem program hem de aday açısından maliyetli bir tercih olacaktır.
Hobi olarak kahveyle ilgilenen ve sensory dünyasını derinleştirmek isteyen kişiler için SCA Coffee Skills programı (özellikle Sensory Foundation ve Intermediate) çok daha uygun bir başlangıçtır. Q Grader, bu yolculuğun bir noktasında "buradan sonra ne?" sorusuna yanıt arayan ve sektör içinde aktif rolü olan kişiler için anlamlıdır.
Q Grader sınavının yapısı: 8 pratik + 1 yazılı
Q Grader sınavı, 6 günlük sınıfın 2. günü başlayan 9 ayrı sınavdan oluşur: 8 pratik ve 1 yazılı. Her sınav bir modül olarak ve bağımsız değerlendirilir. Bir veya birkaç modülde başarısız olunması diğer modülleri etkilemez; başarısız olunan modüller belirli bir süre içinde tek tek tekrar alınabilir.
8 pratik sınav
Tadım Yetenekleri (Cupping Skills)
Bir tadım masasında yapılması ve yapılmaması gerekenlere uygun alışkanlıkların geliştirilmesi için geliştirilmiş bölümdür. Bu bölüm için ayrı bir sınav oturumu yapılmaz; eğitmen, Triangulation ve Affective Cupping sınavları sırasında yapılan gözlemler üzerinden değerlendirme yapar.
Kavurma Sorunları (Roasting Problems)
Kavurma esnasında yapılabilecek hatalardan bazıları sergilenecek ve adaylardan bunların kör tadım ile tespit edilebilmesi istenecektir.
Fiziksel Değerlendirme (Green Grading)
Yeşil kahve örneklerindeki birincil ve ikincil kusurların SCA göre tespiti ve sınıflandırılması yapılacaktır. Ayrıca adayların bu bölümde yeşil çekirdeğin; elek boyu, rengi ve nem oranını sağlanan ekipmanlar yardımı ile analiz edebilmesi beklenmektedir. Sınavdan bir gün önce yapılan eğitim oturumunda adaylara kusur kategorileri ve ölçüm yöntemleri detaylıca anlatılır.
Tanımlayıcı Değerlendirme (Descriptive Assessment)
Yeni Q Grader formatının en önemli yeniliklerinden biri olan tat profilini tariflemeye odaklı duyusal becerilerin geliştirilmesi çeşitli tadım etkinlikleri ile sağlanacak ve buna ilişkin sınavlar açılacaktır.
Duygusal Değerlendirme (Affective Assessment)
Bu sefer sadece tercihlere bağlı olan değerlendirmeye ilişkin yeteneklerin geliştirilmesi sağlanacaktır. İlk eğitimimizde edindiğimiz tecrübeye göre bu seanslarda online kalibrasyonlar ile sınava daha iyi hazırlanıldığı gözlemlenmiş ve bu özellik CoffeeNutzHQ eğitim içeriğine eklenmiştir.
Olfactory Kategori Örnekleri (Olfactory Category Examples)
Yeni Q Grader eğitimlerinde kullanılan en yaygın araç seti olan Le Nez du Café 60'lı aroma seti ile bireysel aroma tanıma ve gruplandırmanın yapılması sağlanmaktadır. Operasyonel zorlukların eğitimin değerinin önüne geçmemesi için eskiden uygulanan 4 sınav yerine 1 sınav ile değerlendirilmektedir. Spektrumun 60'lı setlere geçiş ile artırıldığı ve kapsamın aslında genişlediğini söylemek de yerinde olur.
Triangulation
Üçgen testler adı da verilen bu bölümde adaya sağlanan 3 bardaktan hangisinin farklı tada sahip olduğu sorulacaktır.
Ana Tat Solüsyonları (Main Taste Solutions)
Tatlı / Tuzlu / Ekşi solüsyonları farklı oranlarda sulandırılarak bardakta hangilerinden hangi oranda olduğunun bilinmesi istenecektir.
Q Grader Yazılı sınavı
Eğitim esnasında verilen bilgilerin test edildiği 55 soruluk online sınav SCA tarafından öğrenci ile paylaşılacaktır. Sınavda özellikle birinci gün verilen bilgiler ve yeni CVA (Coffee Value Assessment) metodolojisini kapsayan soruların ağırlıkta olduğu görülecektir. Bu sınavda başarı için %80 doğru yanıt beklenmekte olup öğrenciye 3 hak tanınmaktadır.
Evolved Q Grader: yeni müfredat
2025'te geliştirilen yeni format, 2025 Ekim ayı itibarı ile tüm dünyada tam geçerlilik kazandı. "Evolved Q Grader" adıyla tanıtılan bu format, hem yapısal hem yaklaşım açısından önemli değişiklikler içeriyor.
Bunlar özetle:
- Cupping formlarının tanımsal (descriptive) ve duygusal (affective) 2 ana parçaya ayrılması.
- Tanımlayıcıların belirlenmiş gruplardan seçilebilmesi (ayrıca notlar alınabiliyor).
- Puanlamanın tadımcının belirlediği hedef kitleye göre yapılması; bu çoklu-perspektif yaklaşım, ayrı bir affective form üzerinden uygulanır.
- Sınavların gruplanması (örneğin 4 farklı kategorideki koku yeteneklerini ölçen sınavın kapsamı aynı tutularak 4 yerine tek turda 1 sınav ile yapılması).
- Yazılı sorularının azaltılması ve yeni metodolojiye yönelik (CVA odaklı) olması.
- Kahveye dair dışsal (Extrinsic) özelliklerin de değerlendirmeye alınması.
Buna rağmen adayın yeteneklerini sergilemesi açısından temel bir değişiklik olduğu söylenemez. Hatta tam tersine, yeni format katılımcıyı sınavların lojistik zorlukları ile değil kendi yetenekleri ile sınanmasına yönlendiriyor.
Bununla birlikte her büyük değişiklikte olduğu gibi burada da geliştirilmeye yönelik alanlar mevcut. Mart 2026 sınıfımızda gördük ki eğer eğitmen olarak yorum katmadan programı uygularsam SCA tarafından çokça vurgu yapılan "Value Assessment" yani yapılan değerlendirmeler sonucu ulaşılması gereken "kahvenin esas değeri" noktası yeterli vurgulanmayacaktı.
Eğitim boyunca bu vurguyu canlı tutmak için 6 günlük "değerlendirme" setini bütüncül bir hikaye olarak çerçevelemeye özen gösterdik. Eğitim sonrasında, SCA eğitim programı yönetiminden gelen talep üzerine paylaştığım detaylı geribildirimlerin ciddi biçimde değerlendirildiğini görüyorum.
Bu ve diğer yenilikler aslında SCA gibi kahve tutkunları tarafından yürütülen bir derneğin gelişime açık olduğunun göstergesi.
Aslında bir muadili olmayan bu yolda hepimizin hikayemizi beraber oluşturduğumuz da söylenebilir. Belki de esas soru hikayenin içinde mi dışında mı yer alacağımız...
Türkiye'de nerede Q Grader olabilirim?
Q Grader sertifikasyonu, dünyada SCA üyesi eğitim merkezlerinde, yetkili Q Instructor'ların yürüttüğü 6 günlük sınıflarda alınır. Sınıflar dünyanın farklı şehirlerinde, çeşitli mekanlarda düzenlenir; Avrupa ve Amerika'daki çeşitli şehirler uzun yıllardır Q Grader sınıflarının verildiği lokasyonlar arasında yer alıyor. Sınıflar farklı dillerde verilir; İngilizce, İtalyanca, İspanyolca, Korece, Mandarin ve Almanca uzun yıllardır Q Grader eğitiminin verildiği diller arasında yer alıyor.
Mart 2026 itibarıyla bu listeye İzmir, Türkiye de eklendi. CoffeeNutzHQ'da Türkçe yürütülen ilk Q Grader sınıfı tamamlandı ve düzenli aralıklarla yeni sınıflar açılmaya devam ediyor.
Sınıf dili ise aslında bir tercih meselesi. Türkçe konuşan adaylar için sınıf doğrudan Türkçe yürütülür; uluslararası bir katılımcı ya da karma bir grup için sınıf dili önceden adaylarla netleştirilir. Önemli olan, sınıfta her katılımcının kendi duyusal eğitimini en yüksek netlikle alabilmesidir.
Eğitim mekanın da deneyimin bir parçası olduğunu eklemem gerek. CoffeeNutzHQ, İzmir'in tarihi merkezinde, yüzyılı aşkın huzurlu bir binada yer alıyor. Üst kat tamamen eğitim ve tadım için ayrılmış; ışıklandırma, ortam, artırılmış yeşil çekirdek analiz istasyonları (minimuma ek +2) Le Nez du Café 60'lı ve 36'lı aroma setleri dahil sınavın gerektirdiği tüm ekipman sınıfta hazır.
Hazırlık: Q'ya nasıl hazırlanılır?
Q sınıfına gerçekten hazırlıklı gelmek, sınıfın yorucu yoğunluğunu fırsata çevirmenin tek yolu. Sınıf altı gün boyunca gün başına 6-8 saatlik kesintisiz duyusal pratik istiyor; bu yoğunluğu kaldırabilen bir damak ve zihin, başarı oranınızı artıracaktır.
Q Grader adayları ile hazırlığım aslında eğitimden önce başlıyor. Gerekli yönlendirmeleri vererek sınıfın durumunu günler öncesinden gerekli seviyeye getirmek için kurduğumuz bir whatsapp grubu denetim ve geliştirmeyi beraber yapıyoruz.
Bu önceden çalışma ile sınıfa gelindiğinde herkesin kalibre olduğu bir ortam yaratmak kolaylaşıyor.
Önerilen okuma listesi
Eğitimin dayandığı en önemli kaynak CVA yani Coffee Value Assessment ve buradan ücretsiz olarak indirilebilir: Coffee Value Assessment
Bunun dışındaki okumalar için bahsettiğim grup ile aşamalı olarak yönlendirmeyi daha etkili buluyorum.
60'lı aroma seti
Le Nez du Café 60'lı setinin aromaları sınavın olfactory bölümünün tamamını oluşturuyor. Sınıftan önce setin aromalarını tek tek tanımak değil, gruplandırarak tanımak gerekiyor: meyveler, baharatlar, fermente notalar, tahıllar, kavurma yan ürünleri, hatalı aromalar. Aromayı kokladığında "ne olduğunu" değil, "hangi gruba ait olduğunu" dile getirebilmek sınıfın olfactory sınavındaki gerçek kazanım noktası. Set evde mevcut değilse, sınıf öncesinde temin edilmesi veya en az bir kez deneyimlenmesi şart.
Not: En popüleri Le Nez'de olsa SCA onaylı farklı setler de olduğu için eğer elinizde olan seti doğrulamak isterseniz bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Cupping pratiği
Mümkün olduğunca farklı yöre ve farklı işlem yöntemleri ile yapılmış tadımlar. Tek başına yapılan pratik faydalıdır ama daha iyisi; bir Q Grader, Sensory Sertifikasına sahip veya deneyimli bir kavurucu ile yapılan ortak cupping oturumları olacaktır. Bu damağın referans noktasını sabitlemek için en hızlı yöntem.
CoffeeNutzHQ'da Q Grader sınıfı
Sıradaki sınıfımız, CoffeeNutzHQ İzmir'de gerçekleşecek. Sınıf altı gün sürüyor, 8 pratik ve 1 yazılı sınavın tamamı bu süre içinde tamamlanıyor.
CoffeeNutzHQ'da Q Grader sınıfları yılda 2-3 kez açılıyor. Sıradaki sınıfın detayları aşağıda; kayıt sayfasında her zaman güncel takvim mevcut.
- Tarih: 8-13 Haziran 2026 (6 gün)
- Yer: CoffeeNutzHQ, İzmir
- Kontenjan: 6 kişi
- Eğitmen: Ömer Aydın (SCA atanmış Q Instructor)
- Sınıf dili: Türkçe; karma grup için sınıf dili önceden netleştirilir
Yatırım: 110.000 ₺. 6 ay taksit imkânı: 6 × 18.333,33 ₺ (kredi kartı, ek ücretsiz).
Detay ve başvuru: coffeenutz.net/products/q-grader
Sınıfa katılmadan önce hazırlık süreci başvuru sonrası kurulan WhatsApp grubu üzerinden yürütülüyor; sınavın yapısı ve hazırlık beklentileri için yukarıdaki bölüme bakabilirsiniz.
Mart sınıfından izlenimler
Mart 2026'da CoffeeNutzHQ'da ilk Türkçe Q Grader sınıfını altı katılımcı ile tamamladık. Sınıf, kavurucudan yeşil kahve alıcısına, kalite kontrol sorumlusundan firma sahibine kadar farklı rollerden gelen profesyoneller arasında bir kalibrasyon haftasına dönüştü.
Geriye baktığımda sınıfın kendisi kadar sınıfın bıraktığı izin de değer taşıdığını gördüm. Altı kişi, altı gün boyunca aynı kahveleri, aynı protokoller altında, aynı dilde değerlendirdi; sınıf bittiğinde her birinin damağı sadece bireysel olarak kalibre olmamıştı, birbirine de kalibre olmuştu. Bu kalibrasyon ağı, sınıfın bittiği yerde değil, sınıftan sonra başladı: katılımcılar sınıf dışında da birbirleriyle cupping yapmaya ve skor karşılaştırmaya devam ediyor.
Eğitmen tarafında ise en çok bana kalan anlar, katılımcılardaki zihin durumunun değişimini gözlemlemek oldu. Birçok soru işareti ile gelenlerin yavaş yavaş dingin bir tadımcıya dönüştüğünü ve hakimiyetlerinin gün bazında arttığına kendileri de şaşırarak tanık olduklarını görmek eşsiz bir tecrübeydi.
Sıkça sorulan sorular
Sertifikamın geçerlilik süresi nedir?
3 yıl. Q Calibration testiyle yenilenir. Kalibrasyon şartları henüz açıklanmamıştır.
Q Grader olmadan da iyi bir cupper olabilir miyim?
Evet, ama Q sertifikası bağımsız bir kalibre edilme standardı sunar. Cupper'lık ile bilirkişilik arasındaki fark.
Sınıfa katılmadan önce hangi seviye sensory eğitimi olmalı?
Şart olmayan ama önerilen: SCA Sensory Foundation + Intermediate.
Sınıf dili Türkçe mi İngilizce mi?
Türkçe. Sınav malzemeleri SCA standardında İngilizce ve Türkçe; öğretim Türkçe. Diğer sınıf tarihleri için ayrıca sorunuz.
Sertifikam dünyada da geçerli mi?
Evet. Tüm SCA sertifikasyonları global olarak geçerlidir.
Sınıfa nasıl başvurabilirim?
coffeenutz.net/products/q-grader üzerinden başvuru. Detaylar ve takvim oradadır.
Geçemezsem ne olur?
Eğitim sırasında yazılı sınavda 3, pratik sınavlarda 2 hak kullanılır; son gün programı çoğunlukla bu haklara ayrılmıştır. Ayrıca bireysel sınav tekrarı mümkündür. 2 hakta da geçilemeyen modüller için SCA, eğitim bitiş tarihinden itibaren 1 yıl geçerli olmak üzere sınav başına 1 telafi hakkı daha tanır. Q Grader eğitimini tamamlayıp bu 3. hakkını kullanmak isteyenler buradan başvurabilir.
Sınıf öncesi ne yapmalıyım?
Önerilen hazırlık: cupping pratiği, aroma seti aşinalığı, dinlenmiş damak, sınıfa gelmeden önce iyi bir uyku.
Q Grader olduktan sonra ne yapabilirim?
Kahve kavurma kalitesinden sorumlu bilirkişi, satınalma uzmanı, gastronomi danışmanlığı, kendi cupping calibration sınıfını verme yetkisine giriş (AST yolu).
Konuşmamı Bitirirken...
Böylece bu rehberin de sonuna gelmiş bulunuyorum. Umuyorum ki konuşmama başlarken hedeflediğim gibi Q adayları için faydalı bir içerik oldu. Sıradaki tadım masamızın detayları her zaman güncel olarak CoffeeNutzHQ'da; uzun yıllar devam edecek bir seriye başlamış olduk ve tüm detay ve başvuru için bu bağlantıdan faydalanabilir veya sorun varsa bana özelden yazabilirsin.
Yazar hakkında
Ömer Aydın; kahve kavurucusu ve eğitmen. CoffeeNutz kurucusu (Ağustos 2013). Türkiye'nin ilk SCA-sertifikalı kahve kavurucusu. Authorized SCA Trainer (AST), 2015'ten beri eğitmen. Q Grader Instructor, Kasım 2025. Mart 2026'da CoffeeNutzHQ'da dünyada Türkçe verilen ilk Q Grader sınıfını gerçekleştirdi. Starbucks Reserve Roastery Milano kavurucusu SCA Roasting PRO sertifikasını CoffeeNutz'da aldı. Zürih'teki ZHAW CAS Coffee Excellence bölümünden Nisan 2027'de mezun olmayı planlıyor.